NOWA WILEJKA

W 2014 roku obchodząca 110 rocznicę, Nowa Wilejka, słynie swą odległością od centrum miasta Wilna, różnorodnością pejzażu oraz łatwą dostępnością.

MAŁO ZNANA HISTORIA

W latach 1871 – 1873, gdy został zbudowany dworzec i droga kolejowa Sankt Petersburg – Warszawa w kierunku Mińsk, zaczęło powstawać miasteczko kolejowe. Większy rozwój przemysłu spowodowało to, że położenie miasteczka było strategicznie wygodne. Najbardziej znani inwestorzy z końca XIX wieku – bracia Mozerzy ze Szwajcarii, założyli fabrykę dzianin, a Emil Possehl, pochodzący z Niemiec, założył największą na świecie fabrykę kos – przedsiębiorstwo obróbki metalu. Do roku 1903 miasteczko liczyło już około 10 000 mieszkańców i otrzymało status miasta. W miasteczku działały fabryki obróbki drewna, skóry, drożdży, papieru, noży i podków. Do I wojny światowej został zbudowany neogotycki kościół, cerkiew i szpital psychiatryczny o imponujących rozmiarach.

W okresie międzywojennym rozwój przemysłu zatrzymał się, zaczęto budowę kościoła wojskowego. Przemysł okresu sowieckiego odnowił się, pojawił się przemysł ciężki - produkcja maszyn, lecz w 1957 roku zostały anulowane prawa miasta. W roku 1989 liczba mieszkańców sięgała 38 000. Po odzyskaniu niepodległości, gdy przestał istnieć przemysł niekonkurencyjny, wzrósł poziom bezrobocia.  Ogromne terytoria przemysłowe stały się bezużyteczne. Do roku 2001 liczba mieszkańców zmniejszyła się, do 33 000, ale wkrótce ustabilizowała się. Powstawały nowe przedsiębiorstwa i oddziały przemysłu. Obok starych kwartałów powstawały nowe kwartały z własnymi domami.

Druga strona historii Nowej Wilejki to Rekanciszki (Rokantiškės). Właśnie taką nazwę nosiło zachodnie terytorium teraźniejszej Nowej Wilejki. Pogrzebane na górze, resztki zamku Rekanciszki z XVI wieku, świadczą o tamtych czasach. W 1655 roku, podczas wojny z Wielkim Carstwem Moskiewskim, zamek był okupowany, zniszczony i nieodbudowany. Obok została tylko wieś Strelczuki, w której prawdopodobnie mieszkali obrońcy zamku.

DLACZEGO MIASTO?

Chociaż Nowa Wilejka istnieje tylko drugie stulecie, potrafiła zachować charakterystyczną strukturę miasta. To się dzieje z powodu naturalnej bariery przyrodniczej – masywu leśnego i odległości od centrum miasta. W źródłach do II wojny światowej Nowa Wilejka wspomina się, jako najdłuższe miasto na Litwie.

Oddzielne kwartały i zabudowania pozostały do dni dzisiejszych. Najjaśniejsze z nich to: część centralna, dawny kino teatr i stacja pociągowa; osiedle wielopiętrowych domów przy ulicy Parko; krótki odcinek ulicy Kojelavičiaus przypominająca zabudowę starówki miasta; terytorium przemysłowe między koleją a rzeką Wilenka; obszar przemysłowy przy ulicy Arimų; Zamkówka; park przy ulicy Gerovės; dawna północna część zagród przy kościele; dawne wsie Sadeli (Sodeliai), Wierzby (Verbos), Zadwory i Zwirble (Žvirbliai); Kuczkuriszki (Kučkuriškės); Žaliakalnis; Poręby; wspólnoty ogrodowe - Arimų, Ateities, Šiaurės, Uosių, Jałówka (Eglinės sodai) i Iwaniszki (Ivaniškių sodai). Nowa Wilejka jako pojedyncze miasto ciągle się rozwija z centrum do peryferii (ulica Šiaurės, Grygajcie (Grigaičiai), Łoźniki (Karklėnai), Popaje (Pupojai), Strelczuki).

MOŻLIWOŚCI

Zaniedbany park z zatrzymanym projektem akademii piłki nożnej, nieodpowiednie dla społeczności brzegi, niedobudowana ulica Linksmoji, brak ścieżek rowerowych, moralnie zestarzałe podwórki domów wielopiętrowych, niska infrastruktura spędzania wolnego czasu i rozrywek – i to tylko część niedomkniętych kwestii Nowej Wilejki.

Utrzymanie ulic: Terytorium Nowej Wilejki częściowo już jest zagospodarowane miastową siecią odpływów i wodociągów. Komunikacja drogowa jest dobrze rozwinięta, więc przeszkód dla remontu dróg nie ma.  Brak asfaltu na drogach z większym obciążeniem to poważny problem, ponieważ latem ulice podnoszą pył i wszędzie utrzymuje się smog. Nawet po najmniejszym deszczu na drogach pojawiają się duże doły, które przy zamarzkach zostają aż do późnej wiosny.

Ścieżki rowerowe: sieć ścieżek rowerowych nie jest rozwinięta. W samej dzielnicy możemy lekko i bezpiecznie poruszać się rowerem, lecz połączenia między centrum miasta, Gałgi (Galgiai), Kojrany (Kairėnai) czy też Grygajcie są trudne i niebezpieczne dla rowerzystów. Na dzisiejszy dzień rowerzyści poruszają się ulicami wraz z ruchem samochodowym. Według Wileńskiego planu rozbudowy ścieżek rowerowych, przewiduje się wyłącznie tylko jedna ścieżka do Wilna, która prowadzi przez Kojrany w stronę Saulėtekis.

Przestrzeń publiczna: w centralnej części Nowej Wilejki oprócz dawnego kino teatru, szkoły plastycznej oraz stacji kolejowej, są również budynki przemysłowe. Według ogólnego planu miasta Wilna, przewiduje się przebudowa danego terytorium na centrum lokalne. Odnowiwszy dane terytorium oraz złączywszy ścieżkami starówkę z centralną częścią, miasteczko przybrałoby bardziej atrakcyjny wygląd. Na terytorium przemysłowym jest wiele obiektów historycznych, które mogą zwrócić uwagę turystów. 

architekt Maksim Zacharow, 2014